Technology – art – identity. Zoomorphic spurs in the light of metallographic analysis
DOI:
https://doi.org/10.31265/cv4g0024Keywords:
Early Medieval, elite, riding equipment, SEM EDS, alloys, Poland, spurs, metallographyAbstract
In the 11th century AD, spurs with zoomorphic decoration, cast from copper alloy, were attributes of elite horsemen. The pair of spurs from grave 42/2009 at an Early-medieval cemetery at Ciepłe, Pomeranian Voivodeship, Poland, are the best preserved example in Central Europe. Further specimens are known from Lutomiersk, Cerkiewnik, Wrocław, Lubniewice, Kumachevo, and Skegrie. The spur fragments share formal similarities, which suggest that they were made in one place for a narrow circle of individuals belonging to the Early-medieval elite and served as a form of identifier for them. Judging from the finds’ geographical distribution, they were probably made on West Slavic territory. The discoveries in neighbouring areas are extremely interesting; perhaps they are evidence of the presence of members of a Slavic elite in these areas? The spurs’ rich zoomorphic decoration in the form of serpent/dragon and horse/cattle imagery is in line with reconstructed Slavic cosmological and perhaps eschatological beliefs. However, the imagery can also be interpreted within the context of Scandinavian and Baltic mythology. The similarity of the spurs, indicating replicable technology and alloys, suggested that it might be fruitful to examine selected finds using Scanning Electron Microscopy (SEM) and Energy Dispersive X-ray Spectroscopy (EDS), through which significant differences in the amount of zinc (Zn) were observed. The proportions of the alloys are similar, but were not strictly maintained from object to object.
References
Ackerman, Robert W. 1944. "The Knighting Ceremony in the Middle English Romances." Speculum 19 (3): 285-313. https://doi.org/10.2307/2853331
Braudel, Fernand. 2009. "History and the Social Sciences: The Longue Durée." Review 32 (2): 171-203.
Gabriel, Ingo. 1988. "Hof, und Sakralkultur sowie Gebrauchs- und Handelsgut im Spiegel der Kleinfunde von Starigard/Oldenburg." In Oldenburg, Wolin, Staraja Ladoga, Novgorod, Kiev - Handel und Handelsverbindungen im südlichen und östlichen Ostseeraum während des frühen Mittelalters. Internationale Fachkonferenz der Deutschen Forschungsgemeinschaft vom 5.-9. Oktober 1987 in Kiel, edited by Michael Müller-Wille and Karl Wilhelm Struve, 103-91. Frankfurt am Main: Römisch-Germanische Kommission des Deutschen Archäologischen Instituts.
Gardeła, Leszek. 2018. "Lutomiersk Unveiled. The Buried Warriors of Poland." Medieval Warfare 8 (3): 42-50.
Gardeła, Leszek. 2023. "A Slavic spur from Herslev and other Slavic weapons and riding gear." Presentation at the conference "Hvis jeg må se din, må du se min… - våben og rideudstyr i det 1. årtusinde." Korsør, September 2023.
Gardeła, Leszek and Kamil Kajkowski. 2020. "Slavs and Snakes: Material Markers of Elite Identity in Viking Age Poland." European Journal of Archaeology 24 (1): 108-30. doi:10.1017/eaa.2020.36 https://doi.org/10.1017/eaa.2020.36
Gardeła, Leszek and Kamil Kajkowski. 2023. "Riders on the Storm. Decorative Horse Bridles in the Early Piast State and Pomerania." In Animals and Animated Objects in the Early Middle Ages, edited by Leszek Gardeła and Kamil Kajkowski, 159-92. Turnhout: Brepols. https://doi.org/10.1484/M.NAA-EB.5.132520
Gardeła, Leszek, Kamil Kajkowski and Zdzisława Ratajczyk. 2019a. "Ostrogi zoomorficzne z Ciepłego. Zachodniosłowiański model kosmosu?" Pomorania Antiqua 28: 65-152.
Gardeła, Leszek, Kamil Kajkowski, Zdzisława Ratajczyk and Sławomir Wadyl. 2019b. "Oporządzenie jeździeckie i elementy rzędu końskiego." In Ciepłe. Elitarna nekropola wczesnośredniowieczna na Pomorzu Wschodnim, edited by Sławomir Wadyl, 139-64. Gdańsk: Muzeum Archeologiczne w Gdańsku.
Gardeła, Leszek, Kamil Kajkowski and Bengt Söderberg. 2019c. "The Spur Goad from Skegrie in Scania, Sweden: Evidence of Elite Interaction Between Viking Age Scandinavians and Western Slavs." Fornvännen 114: 57-74.
Gieysztor, Aleksander. 2006. Mitologia Słowian. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego. https://doi.org/10.31338/uw.9788323525486
Gossler, Norbert. 1998. "Untersuchungen zur Formenkunde und Chronologie mittelalterlicher Stachelsporen in Deutschland (10.-14. Jahrhundert)." Bericht der Römisch-Germanischen Kommission 79: 479-664.
Gossler, Norbert. 2013. "Die mittelalterlichen Steigbügel aus dem Berliner Bestand der Prussia-Sammlung (ehemals Königsberg/Ostpreußen) - Studien zu Typologie, Chronologie und Kulturgeschichte." Acta Praehistorica et Archaeologica 45: 109-215.
Grygiel, Ryszard. 2014. "Cmentarzysko wareskich drużynników w Lutomiersku." In Początki Łęczycy. II. Archeologia o początkach Łęczycy, edited by Ryszard Grygiel and Tomasz Jurek, 679-751. Łódź: Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Łodzi.
Hilczerówna, Zofia. 1956. Ostrogi polskie z X - XIII wieku. Poznań: PWN.
Iwanow, Wieczesław W. and Wladimir N. Toporow. 1974. Issledovanija v oblasti slavjanskich drevnostej. Leksičeskie i frazeologićeskie voprosy rekonstrukcii tekstov. Moskwa: Nauka.
Jażdżewski, Konrad. 1949. "Cmentarzysko wczesnośredniowieczne w Lutomiersku pod Łodzią w świetle badań z r. 1949." Materiały Wczesnośredniowieczne 1: 91-191.
Kara, Michał. 1991. "Z badań nad wczesnośredniowiecznymi grobami z uzbrojeniem z terenu Wielkopolski." In Od plemienia do państwa. Śląsk na tle wczesnośredniowiecznej Słowiańszczyzny, edited by Lech Leciejewicz, 99-120. Wrocław: Uniwersytet Wrocławski.
Kavánová, Blanka. 1976. Slovanské ostruhy na území Československa. Praha: Academia.
Kaźmierczyk, Józef and Czesław Lasota. 1979. "Badania wykopaliskowe na Ostrowie Tumskim we Wrocławiu w 1977 r." Śląskie Sprawozdania Archeologiczne 19: 83-89.
Kempke, Torsten. 2000. "Das Gräberfeld von Lutomiersk bei Łódź." In Europas Mitte um 1000. Bd. 3. Katalog, edited by Alfred Wieczorek and Hans-Martin Hinz, 390-91. Stuttgart: Theiss.
Kleingärtner, Sunhild. 2009. "Kulturtransfer und Eliten im Gebiet der südwestlichen Ostseeküste in früh- und mittelslawischer Zeit." In Mittelalterliche Eliten und Kulturtransfer östlich der Elbe, edited by Anne Klammt and Sébastien Rossignol, 11-25. Göttingen: Universitätsverlag Göttingen.
Kouřil, Pavel, ed. 2014. Great Moravia and the Beginnings of Christianity. Brno: The Institute of Archaeology of the Academy of Sciences of the Czech Republic.
Lee, Richard E. 2018. "Lessons of the Longue Durée: The Legacy of Fernand Braudel." Historia Crítica 69: 69-77. https://doi.org/10.7440/histcrit69.2018.04
Makowiecki, Daniel and Maciej Janeczek. 2020. "Depozyt szkieletowy wczesnośredniowiecznego konia z Miejscowości Pień, gmina Dąbrowa Chełmska, stan. 9." In Wczesnośredniowieczne i Nowożytne Cmentarzysko w Pniu, edited by Dariusz Poliński, 357-66. Toruń: Wydawnictwo Edukacyjne Akapit, Jagielloński Instytut Wydawniczy, Europejska Fundacja Pamięć i Dziedzictwo.
Makowiecki, Daniel, Wojciech Chudziak, Paweł Szczepanik, Maciej Janeczek and Edyta Pasicka. 2022. "Horses in the Early Medieval (10th-13th c.) Religious Rituals of Slavs in Polish Areas - An Archaeozoological, Archaeological and Historical Overview." Animals 12, no. 2282: 1-20. https://doi.org/10.3390/ani12172282
Marek, Lech. 2018. "VIII Militaria." In Rytm rozwoju miasta na kulturowym pograniczu. Studium strefy placu Nowy Targ we Wrocławiu. Część 1, edited by Jerzy Piekalski and Kazimierz Wachowski. Wratislavia Antiqua 23 (1): 563-64. Wrocław: Instytut Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego.
Mianecki, Adrian. 2010. Stworzenie świata w folklorze polskim XIX i początku XX wieku. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Mianecki, Adrian. 2019. "Topielec." In Słownik polskiej bajki ludowej, vol. 2, edited by Violetta Wróblewska. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Michalak, Arkadiusz and Leszek Gardeła. 2020. "Bodziec ostrogi z Lubniewic. Słowiańska kultura elitarna w zachodniej części państwa Piastów." Slavia Antiqua 61: 135-61. https://doi.org/10.14746/sa.2020.61.10
Morton, Vanda. 2019. Brass from the Past: Brass Made, Used and Traded from Prehistoric Times to 1800. Oxford: Archaeopress. https://doi.org/10.2307/j.ctvndv4z0
Nadolski, Andrzej. 1954. Studia nad uzbrojeniem polskim w X, XI i XII wieku. Acta Archaeologica Universitatis Lodziensis 3. Łódź: Zakład im. Ossolińskich we Wrocławiu.
Nadolski, Andrzej, Andrzej Abramowicz and Tadeusz Poklewski. 1959. Cmentarzysko z XI wieku w Lutomiersku pod Łodzią. Acta Archaeologica Universitatis Lodziensis 7. Łódź: Zakład im. Ossolińskich we Wrocławiu.
Pankiewicz, Aleksandra. 2023. Wrocław. Gród na Ostrowie Tumskim we wczesnym średniowieczu. Warszawa/Wrocław: Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego.
Pedersen, Anne. 2014. Dead Warriors in Living Memory. A Study of Weapon and Equestrian Burials in Viking-Age Denmark AD 800-1000. Copenhagen: National Museum.
Ratajczyk, Zdzisława. 2013. "Jednak ostrogi - brązowe okucia typu lutomierskiego w świetle najnowszych badań na cmentarzysku w Ciepłem, gm. Gniew." Slavia Antiqua 54: 287-305. https://doi.org/10.14746/sa.2013.54.12
Ratajczyk, Zdzisława and Sławomir Wadyl. 2019. "Katalog grobów." In Ciepłe. Elitarna nekropola wczesnośredniowieczna na Pomorzu Wschodnim, edited by Sławomir Wadyl, 577-605. Gdańsk: Muzeum Archeologiczne w Gdańsku.
Rębkowski, Marian. 2023. Chrystianizacja Pomorza Zachodniego. Studium archeologiczne. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Archeologii i Etnologii PAN.
Söderberg, Bengt. 2014. Väg E6 Trelleborg-Vellinge: Område 6:1. Järnåldersgårdar i dösmiljö. Skåne, Trelleborgs kommun, Skegrie socken, Skegrie 39:1, fornlämning Skegrie 39. UV Rapport 2014 (57). https://doi.org/10.1055/s-0034-1398419
Szczepanik, Paweł. 2017. "Early Medieval Bronze Sheaths with Zoo- and Anthropomorphic Ornamental Fittings from Poland: Mythical Pictures and Their Content." In Religion und Gesellschaft im nördlichen westslawischen Raum, edited by Felix Biermann, Thomas Kersting and Anne Klammt, 169-78. Langenweissbach: Beier & Beran.
Szczepanik, Paweł. 2018. Słowiańskie zaświaty. Wierzenia, wizje i mity. Szczecin: Wydawnictwo Trygław.
Szczepanik, Paweł. 2019. Rzeczywistość mityczna Słowian Północno-zachodnich i jej materialne wyobrażenia. Studium z zakresu etnoarcheologii religii. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Szyjewski, Andrzej. 2003. Religia Słowian. Kraków: WAM.
Tomiccy, Joanna and Ryszard. 1975. Drzewo życia. Ludowa wizja świata i człowieka. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza.
Tomicki, Ryszard. 1976. "Słowiański mit kosmogoniczny." Etnografia Polska 20: 47-95.
Vedeler, Marianne, Hanne Lovise Aannestad, Katherine Elliott and Vegard Vike. 2019. Víkingr. Reiser, krig og tro i et samfunn i endring. Katalog til vikingtidsutstillingen i Historisk museum. Oslo: Kulturhistorisk museum.
Wachowski, Krzysztof. 2006. "Funkcja okuć typu lutomierskiego." Archeologia Polski 51 (1-2): 155-61.
Wadyl, Sławomir. 2018. "Ostrogi z haczykowatymi zaczepami zagiętymi do wnętrza z kręgu zachodniobałtyjskiego. 'Nowe źródło do studiów nad początkami wczesnego średniowiecza.'" Acta Militaria Mediaevalia 14: 7-27.
Wadyl, Sławomir and Konstantin Skvorcov. 2018. "Nowoodkryta ostroga typu lutomierskiego z Półwyspu Sambijskiego. Przyczynek do studiów nad kontaktami słowiańsko-bałtyjskimi." Przegląd Archeologiczny 66: 225-35. https://doi.org/10.23858/PA66.2018.009
Wołoszyn, Marcin. 2010. "Obecność ruska i skandynawska w Polsce od X do XII w. - wybrane problemy." In Wędrówka i etnogeneza w starożytności i średniowieczu, edited by Maciej Salamon and Jerzy Strzelczyk, 299-334. Kraków: Instytut Historii UJ.
Ziemlińska-Odoj, Włodzimiera. 1992. "Materiały do cmentarzyska wczesnośredniowiecznego ze stanowiska XI w Cerkiewniku gm. Dobre Miasto." Zeszyty Muzeum Warmii i Mazur. Archeologia 1: 111-49.
Zoll-Adamikowa, Helena. 1988. "Przyczyny i formy recepcji rytuału szkieletowego u Słowian nadbałtyckich we wczesnym średniowieczu." Przegląd Archeologiczny 35: 183-229.
Żak, Jan. 1959. Najstarsze ostrogi zachodniosłowiańskie. Wczesnośredniowieczne ostrogi o zaczepach haczykowato zagiętych do wnętrza. Warszawa: Ossolineum.
Żak, Jan and Lidia Maćkowiak-Kotkowska. 1988. Studia nad uzbrojeniem środkowoeuropejskim VI-X wieku. Zachodniobałtyjskie i słowiańskie ostrogi o zaczepach haczykowato zagiętych do wnętrza. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Paweł Szczepanik, Sławomir Wadyl
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.